Eugeniusz Sakwerda

Urodził się 22 sierpnia 1935 roku w Chorzowie w rodzinie robotniczej Józefa i Emilii z domu Poloczek. W 1941 roku edukację podstawową rozpoczął w niemieckiej szkole powszechnej oraz ukończył ją w 1949 roku już w polskiej szkole podstawowej w Chorzowie Starym. Naukę kontynuował w Liceum Ogólnokształcącym w Chorzowie Batorym, w którym w 1953 roku złożył egzamin maturalny. Po maturze Eugeniusz Sakwerda podjął studia na Wydziale Górniczym – Oddział Eksploatacji Złóż Politechniki Śląskiej w Gliwicach. Specjalizował się w dziedzinie wentylacji górniczej. Po złożeniu określonych programem studiów egzaminów oraz obronie pracy pt. Analiza wentylacji KWK „Chorzów” ze szczególnym uwzględnieniem zabezpieczenia prądów schodzących”, uzyskał w 1958 roku dyplom mgr. inż. górnika tej specjalności.

W latach 1958 - 1962 Eugeniusz Sakwerda związał się zawodowo z kopalnią „Chorzów”. Pracował w dziale wentylacji, początkowo jako stażysta a od lutego 1959 roku jako dozorca oddziału wentylacyjnego. Ukończył też podstawowy kurs ratownictwa górniczego. W lipcu tegoż roku objął stanowisko sztygara zmianowego w oddziale wydobywczym. Kilka miesięcy później ukończył kurs dla kierowników kopalnianych stacji ratowniczych w Bytomiu, co stanowiło podstawę nominacji na stanowisko zastępcy kierownika Stacji Ratownictwa Górniczego kopalni „Chorzów”. W latach 1960 – 1962 pełnił funkcję kierownika oddziału wydobywczego tej kopalni.

Na lata 1963 – 1975 przypada okres pracy mgr. inż. Sakwerdy na kopalni „Staszic” w Giszowcu. Początkowo objął stanowisko zastępcy inżyniera wentylacji i kierownika stacji Ratowniczej. Kierował budową stacji ratowniczej i zorganizował od podstaw drużynę ratowniczą. W 1966 roku został kierownikiem, w randze nadsztygara, oddziału górniczego o dużej koncentracji wydobycia. W roku następnym, jako nadsztygar górniczy, uzyskał prawo zastępowania kierownika robót górniczych. W 1969 roku został delegowany na trzyletnie stacjonarne studia doktoranckie w Akademii Górniczo – Hutniczej w Krakowie. Po złożeniu wymaganych egzaminów i obronie pracy pt. Ruch mieszaniny dwufazowej ciecz ciało stałe w przewodach pionowych jako model wymuszenia rewersji wentylacji” Eugeniusz Sakwerda uzyskał w 1972 roku stopień naukowy doktora nauk technicznych. Wrócił do pracy w kopalni „Staszic” i objął stanowisko kierownika robót górniczych a następnie głównego inżyniera górniczego. W 1975 roku z powodu choroby stawów biodrowych przez kilka miesięcy pracował w Departamencie BHP Ministerstwa Górnictwa i Energetyki w Katowicach.

W listopadzie 1975 roku rozpoczął się nowy rozdział w pracy zawodowej dr. inż. Eugeniusza Sakwerdy. Został powołany na dyrektora Kopalni Węgla Kamiennego „Mysłowice” i sprawował to stanowisko prawie 12 lat. Po legendarnym Otto Fritschu był w historii kopalni „Mysłowice” drugą osobą najdłużej sprawującą funkcję dyrektora. Okres kierowania kopalnią przez dr. Sakwerdę był bardzo pomyślny. Okres ten przerwał nieszczęśliwy wypadek w dniu 4 lutego 1987 roku, gdy na skutek niespodziewanego wybuchu pyłu węglowego i zapalenia metanu zginęło 17 górników.

Podjęte w okresie sprawowania stanowiska dyrektora przez dr. inż. Sakwerdę przedsięwzięcia modernizacyjne przyniosły niewątpliwie wiele korzyści kopalni „Mysłowice” i jej załodze oraz miastu. Szereg innowacji w dziedzinie inwestycyjnej prowadziło do wzrostu wydobycia i efektywności kopalni. Jednym z większych osiągnięć była kompleksowa mechanizacja ścian z podsadzką hydrauliczną w grubym pokładzie węgla, wybieranym na trzy warstwy. Nowatorska była szczególnie eksploatacja drugiej i trzeciej warstwy na spągu piaskowym. Umożliwiło to zwiększenie ilości ścian kompleksowo zmechanizowanych w kopalni z jednej w 1975 do 10 w 1986 roku oraz uzyskanie z nich 100% wydobycia. Dla zapewnienia wysokiej efektywności ciągłości pracy hydraulicznych obudów zmechanizowanych rozbudowano zaplecze remontowe oraz zbudowano urządzenie do centralnego zasilania obudów w emulsję. W 1978 roku w związku ze wzrostem zagrożenia metanowego oddano do eksploatacji dyspozytornię metanometryczną wraz ze stacją pomiarową i siecią czujników metanowych. W latach 1984 –1986 opracowano przy współudziale pracowników naukowych Głównego Instytutu Górnictwa w Katowicach system bezpiecznego wybierania w kopalni grubych pokładów tąpiących III stopnia zagrożenia. Pozwoliło to na wyeliminowanie nieefektywnych ścian, tzw. zamykających. Współautorem patentu był również dyrektor Sakwerda. W latach 1975 – 1987 roczne wydobycie utrzymywało się na poziomie 2,4 do 2,5 mln ton, przy czym rekordowy był 1979 rok, gdy przekroczyło ono 2,8 mln ton, co stanowiło ponad 9 tys. ton na dobę. Do istotnych inwestycji należała również budowa nowoczesnej centrali telefonicznej oraz laboratorium kopalnianego.

Wiele uwagi poświęcał dyrektor Sakwerda poprawie warunków socjalno -bytowych członków załogi i ich rodzin. W dziedzinie ochrony zdrowia do użytku oddano zakład rehabilitacyjny i odnowy biologicznej w przebudowanym i zaadaptowanym budynku sprężarek oraz zbudowano i otwarto nową Międzyzakładową Przychodnię Zdrowia z 14 gabinetami dla lekarzy różnych specjalności wraz zapleczem analitycznym, EKG, rentgenowskim, stomatologicznym, okulistycznym, audiometrii i ambulatoryjnym. Urządzoną poradnię dla dzieci chorych i zdrowych przekazano Miejskiej Służbie Zdrowia. Ponadto około 500 pracowników wysyłano rocznie do specjalistycznych sanatoriów i ośrodków profilaktyczno – leczniczych. W budynku sprężarek przekazano na potrzeby załogi bar szybkiej obsługi, w którym wydawano 180 obiadów i 1300 posiłków regeneracyjnych.

Duży nacisk położył dyrektor na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych górników. W latach `1975 – 1987 oddano ogółem 1941 mieszkań zakładowych, spółdzielczych i zastępczych z funduszu szkód górniczych oraz 176 domków jednorodzinnych. Dla administrowania zasobem mieszkaniowym utworzono Górniczą Spółdzielnię Mieszkaniową. Na potrzeby załogi oddano do użytku Hotel Robotniczy nad Przemszą i Hotel Rotacyjny na osiedlu „Bończyk”.

W celu zapewnienia górnikom dobrych warunków do wypoczynku rozszerzono możliwości wyjazdów do własnych ośrodków wczasowych kopalni w Ustroniu – Jaszowcu, Siemianach i nad jeziorem Bachotek oraz na zasadach wymiany uzyskano miejsca w wielu ośrodkach wypoczynkowych nadmorskich i górskich w kraju i zagranicą (Bułgaria, Czechosłowacja, Jugosławia, NRD, Rumunia i Związek Radziecki). Rocznie korzystało z nich średnio 3500 górników z rodzinami. Dla potrzeb wypoczynku sobotnio-niedzielnego zbudowano i urządzono nad zalewem „Hubertus” Zakładowy Ośrodek Sportowo – Rekreacyjny „Rybaczówka”. Warunki dla rekreacji stworzono pracownikom także w ramach turystyki krajoznawczej. Wszechstronnie rozwinięto formy opieki nad rodziną górniczą. Dla dzieci i młodzieży stworzono duże możliwości wyjazdów do wielu miejscowości na kolonie letnie i zimowiska, obozy młodzieżowe i obozy harcerskie oraz zapewniono opiekę na miejscowych półkoloniach. Tymi formami wypoczynku obejmowano rocznie około 2 000 dzieci i młodzieży.

Duży był wkład dyrektora Sakwerdy w rozwinięciu bazy dla uprawiania sportu przez dzieci i młodzież górniczą w dzielnicy górniczej na Piasku. Na najwyższej kondygnacji, wspomnianego już starego budynku sprężarek, urządzono wielofunkcyjną zborną i sportową salę, umożliwiającą uprawianie różnych dyscyplin sportowych, w tym szczególnie tenis stołowy. Z inicjatywy dyrektora zwiększono wykorzystanie krytego basenu kąpielowego. Głosząc i realizując hasło „wszystkie dzieci z terenu Mysłowic w wieku 6 – 9 lat uczą się pływać” rozwinięto na masową skalę akcję nauki pływania. Założono sekcję pływacką w KS Górnik 09. Jednocześnie kopalnia objęło patronat nad Szkołą Podstawową nr 4, która od 1982 roku stała się Szkołą Sportową o specjalizacji - pływanie. Zasługą dyrektora było również stworzenie silnej sekcji szachowej w celu spopularyzowania gry w szachy wśród młodzieży górniczej. Sukcesem drużyny szachowej była gra w I Lidze Szachowej i zdobycie mistrzostwa Polski w grze błyskawicznej. Poważnie rozbudowano stadion sportowy KS Górnik 09. Wybudowano tu pawilon sportowy wraz z hotelem i zapleczem gastronomicznym oraz zbudowano rezerwowe boisko sportowe. Zasługą dyrektora Sakwerdy było wspieranie kilku dyscyplin sportu, co sprawiło, że KS Górnik 09 stał się klubem wielosekcyjnym, liczącym się nie tylko województwie śląskim, lecz także w skali krajowej. Dyrektor wspierał również budowę strzelnicy sportowej w dzielnicy Wesoła. Z wkładu kopalni na rzecz miasta wspomnieć należy o pomocy przy rekultywacji terenów poprzemysłowych i budowie Leśnego Pasa Ochronnego GOP, jak również o uciepłowieniu budynków mieszkalnych na bazie zmodernizowanej kotłowni kopalnianej. Dzięki temu zapewniono ogrzewanie dla około 80 % budynków wielorodzinnych w mieście. Kierownictwo kopalni opiekowało się także przedszkolami, szkołami podstawowymi i szkołą górniczą.

Dyrektor Sakwerda był inicjatorem pierwszych opracowań na temat historii kopalni „Mysłowice” i Klubu Sportowego „Górnik 09”, które wydano w formie książkowej oraz był współautorem książki pt. 160 lat Kopalni Węgla Kamiennego „Mysłowice”1837-1997.

Duże zaangażowanie wykazywał Eugeniusz Sakwerda również poza kopalnią. Wchodził w skład różnych organizacji i gremiów. Był członkiem Komitetu Bezpieczeństwa Pracy i Ochrony Zdrowia w Górnictwie Rady Naukowej Głównego Instytutu Górnictwa, członkiem Komisji Górniczej Oddziału Polskiej Akademii Nauk w Katowicach. Brał udział w pracach wielu organizacji społecznych. Był radnym Miejskiej Rady Narodowej w Mysłowicach, prezesem Zarządu Miejskiego Ligi Obrony Kraju i członkiem Prezydium Zarządu Wojewódzkiego LOK, prezesem Klubu Sportowego „Górnik O9”oraz pozostał prezesem honorowym tego klubu.

9 marca 1987 roku dyrektor dr inż. Eugeniusz Sakwerda został odwołany ze stanowiska dyrektora kopalni „Mysłowice”. Doceniając wiedzę i fachowość dyrektor Głównego Instytutu Górnictwa w Katowicach zatrudnił dr. Sakwerdę od stycznia 1988 roku na stanowisku głównego specjalisty w pracowni zwalczania zagrożenia metanowego, a następnie kierownika Ruchu Zakładu Kopalni Doświadczalnej „Barbara” w Mikołowie. W 1990 roku objął stanowisko głównego specjalisty w Biurze Likwidacji Kopalń Państwowej Agencji Węgla Kamiennego w Katowicach, by w 1996 roku przejść na emeryturę. W latach 1997 - 1998 roku powołany został przez prezesa Państwowej Agencji Restrukturyzacji Górnictwa Węgla Kamiennego w Katowicach na sekretarza a następnie na zastępcę przewodniczącego Zespołu Ekspertów ds. Oceny Projektów Łączenia i Likwidacji Kopalń. Za wzorową i aktywną pracę dr Sakwerda otrzymał specjalne podziękowania prezesa tej Agencji. Rozwój kopalni „Mysłowice” w okresie lat 70. i 80. sprawił, że zarówno kopalnia „Mysłowice” jak również kierownictwo i jej załoga z tytułu osiągnięć i zasług otrzymało wiele wyróżnień. W 1979 roku sztandar kopalni odznaczono Orderem Sztandaru Pracy I Klasy. Również dyrektora Eugeniusza Sakwerdę spotkały awanse i wyróżnienia. W 1981 roku otrzymał nominacje na Generalnego Dyrektora III stopnia, zaś w 1996 roku na Generalnego Dyrektora Górniczego II stopnia W latach 1965 - 2004 odznaczony został Krzyżami Zasługi - brązowym, srebrnym i złotym, Orderami Sztandaru Pracy I i II klasy, Złotą Odznaką Zasłużonemu dla Rozwoju Województwa Katowickiego, Medalem 40 – lecia Polski Ludowej, Odznakami brązową, srebrną i złotą „Zasłużonemu dla Górnictwa RP”, Złotym Medalem Centralnej stacji Ratownictwa Górniczego, Odznaka Honorową „Zasłużony Ratownik Górniczy”, dyplomem Zasłużonemu dla Rozwoju Mysłowic, Medalami brązowym, srebrnym i złotym „Za Zasługi dla Obronności Kraju”, Złotą Odznaką Zasłużony Działacz Kultury Fizycznej, Złotą Odznaką Polskiego Towarzystwa Turystyczno – Krajoznawczego, Złotą Honorową Odznaką Polskiego Związku Szachowego, Złotą Odznaką Honorową Polskiego Związku Piłki Nożnej i Złotą Odznaką za Zasługi dla Polskiego Związku Tenisa Stołowego.

W 1960 roku Eugeniusz Sakwerda zawarł związek małżeński z Julią Honisz, którego owocem są synowie Jacek /mgr inż. mechanik ciepłownik/ i Adam /mgr inż. górnik/ oraz pięcioro wnucząt. Uchwałą Rady Miasta Mysłowice z dnia 27 września 2007 roku, w dowód uznania zasług dla miasta Mysłowice oraz rozsławienia dobrego imienia Mysłowic w Polsce i w świecie, nadano dr. inż. Eugeniuszowi Sakwerdzie wyróżnienie miejskie „Zasłużony dla miasta Mysłowice”

Opracowanie: Alfred Sulik